Een keuken vol herinneringen aan Rusland

Als je meer wilt begrijpen van de leef- en denkwereld van een Rus, lees dan Mastering the Art of Soviet Cooking. A Memoir of Food and Longing van Anya von Bremzen (Engelstalig, te bestellen via bol.com). Dit boek beschrijft honderd jaar Russische geschiedenis, van 1910 tot 2010. Het is niet een droge opsomming van feiten en analyses, integendeel. Het is de familiegeschiedenis van Von Bremzen aan de hand van gerechten uit de Russische keuken die met haar ‘meegereisd’ zijn van Rusland naar het westen.

Elk hoofdstuk behandelt een decennium, bijvoorbeeld 1980-1990. In dat decennium staat een gerecht centraal, zoals de bekende borsjtsj (борщ, bietensoep). De schrijfster vertelt anekdotes waarin dat gerecht een rol speelt, bijvoorbeeld de vettige soep van de morsige Sovjetkantines uit haar jeugd of de verfrissende koude borsjstj die in de zomer op de datsja (zomerhuisje op het platteland) met verse groenten uit de moestuin werd klaargemaakt. En niet te vergeten de ‘echte’ borsjtsj uit Oekraïne, waar de familie van de schrijfster oorspronkelijk vandaan komt. Zo leren we de familie goed kennen en krijgen we een boeiend inkijkje in het Russische leven. Het boek is zo geschreven dat je bij wijze van spreken naast ze in de rij staat voor het brood, dat je net zo handig bent op de zwarte markt als zij, dat je die heerlijk frisse koude borsjtsj door je buik voelt glijden terwijl je met je voeten in het water van het meertje speelt en de zon op je hoofd voelt branden.

20150929 beeld

Een minpuntje is wel de overdreven (Amerikaanse) schrijfstijl. Dat kun je natuurlijk verwachten van een schrijfster die al jaren in Amerika woont. Een zin is bij haar blijkbaar niet compleet zonder minstens zes bijvoeglijke naamwoorden, waardoor de tekst voor de nuchtere Hollandse lezer vaak behoorlijk uit de bocht vliegt. Aan de ene kant zijn die beschrijvingen vaak wel raak getypeerd: bijvoorbeeld de nieuwe Russinnen in hun 20 cm hoge knalroze stilettohakken, minuscule rokjes en net niet blote Gucci-shirtjes tegenover de baboesjka’s die liefdeloos worden omschreven als ‘nijlpaarden met oranje geverfd haar’ – ik heb ze gezien in Sint-Petersburg en Moskou, ze bestaan echt. Het boek zit echter vol met passages als ‘Following a short cold spell, Saturday’s weather was heartbreakingly lovely. Sun beamed on the lipstick-red tulips and dressy white lilies at the Pushkin Square flower beds.’ Op zich een kleurrijke omschrijving, maar pagina na pagina met dergelijke taal laat af en toe een mierzoete kauwgumsmaak achter in de mond van de lezer. Dat doet wel een beetje onrecht aan de Russische keuken.

De ondertitel, A Memoir of Food and Longing, had niet beter gekozen kunnen worden. Von Bremzen is als kind opgegroeid in de Sovjet-Unie en verhuisde in de jaren zeventig naar Amerika. Ze kent dus zowel de Russische als de westerse manier van leven en slaagt erin het typisch Russische zo te omschrijven dat het heel herkenbaar wordt voor de westerling – zo slaat ze een brug tussen twee werelden.

Toska

Toská (тоска) is een woord dat alleen Russen begrijpen (zeggen ze). Het woord longing uit de ondertitel komt daar nog het dichtst bij in de buurt. Toska is een combinatie van verlangen, verdriet, lijden maar ook een acceptatie dat wat eens was, nooit meer zal zijn. En tegelijk koppig blijven verlangen en geloven dat het ooit toch weer zo zal worden. En belangrijk: vooral de ander niet laten merken dat je toska ervaart: de Russische beer staat altijd fier rechtop. Herkenbaar, vind je niet?

Anya von Bremzen kent die toska door en door. Opgegroeid in de Sovjet-Unie en in Amerika, later teruggekeerd naar het ‘nieuwe’ Rusland – ze houdt van alle drie en verlangt naar alle drie. Ze zal nooit in alle drie tegelijk kunnen leven, daarvoor is ze te westers / Russisch / Amerikaans. Haar keuken is de enige plek waar ze alle drie tegelijkertijd kan ervaren: een keuken vol herinneringen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s